Het duolegaat is een van de bekendste technieken van successieplanning in België, en meteen ook een van de meest misbegrepen. Het principe klinkt aantrekkelijk: u laat een deel van uw vermogen na aan een vereniging, op voorwaarde dat zij de volledige erfbelasting betaalt, inclusief die van uw andere legatarissen. Het resultaat: een neef, een petekind of een goede vriend houdt netto veel meer over, en een goed doel gaat er toch met een positief saldo vandoor.
Alleen is het landschap grondig veranderd. Sinds 1 juli 2021 heeft Vlaanderen het fiscale voordeel van het duolegaat geneutraliseerd en vervangen door twee maatregelen: een tarief van 0 % voor goede doelen en de vriendenerfenis. Op 1 januari 2026 heeft het Vlaamse Gewest bovendien zijn tarief in rechte lijn teruggebracht tot drie schijven (3 %, 9 % en 27 %), terwijl Brussel de verdachte periode voor schenkingen van drie naar vijf jaar heeft opgetrokken. In Wallonië blijft het duolegaat in 2026 volop bruikbaar, maar de hervorming die eind 2024 werd goedgekeurd en op 1 januari 2028 in werking treedt, halveert de hoogste tarieven en beperkt dus ook het nut ervan. Hier leest u waar het duolegaat in 2026 echt staat, gewest per gewest, met cijfers.
Een duolegaat is een testamentaire bepaling die twee legaten in één testament combineert. Het eerste is een bijzonder legaat ten gunste van een of meer natuurlijke personen: een neef, een nicht, een petekind, een buur, een oude vriend. Het tweede is een algemeen legaat — of minstens een legaat op het saldo van de nalatenschap — ten gunste van een vzw, een stichting van openbaar nut of een private stichting.
De sleutel van de constructie zit in een last: het testament legt de vereniging op om de volledige erfbelasting van de nalatenschap te dragen, zowel de hare als die van de bijzondere legatarissen. Die laatsten krijgen hun legaat dus “vrij van rechten”, zonder één euro te moeten ophoesten. De vereniging wordt op haar eigen deel belast tegen een zeer laag tarief, waardoor er in principe een overschot voor haar overblijft.
Waarom het werkt: het verschil tussen de tarieven
Het hele nut van het duolegaat berust op één kloof: die tussen de tarieven voor verre erfgenamen en de tarieven voor verenigingen.
In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest wordt de categorie “andere personen” — iedereen die geen rechte lijn, broer of zus, oom, tante, neef of nicht is — per schijf belast tegen 40 %, 55 %, 65 % en ten slotte 80 %. In Wallonië loopt diezelfde categorie van 30 % tot 80 %. Een vriend aan wie u 400 000 € nalaat, kan dus bijna 70 % van dat bedrag zien verdwijnen in erfbelasting.
Daartegenover genieten vzw’s en stichtingen een gunsttarief: 7 % in Wallonië, en 7 % in Brussel voor stichtingen van openbaar nut en fiscaal erkende vzw’s — niet-erkende verenigingen blijven er belast tegen 25 %. Dat verschil van tientallen procentpunten maakt de constructie rendabel.
Vlaanderen: het fiscale voordeel verdween op 1 juli 2021
Het Vlaamse decreet van 19 maart 2021 maakte een einde aan het fiscale nut van het duolegaat voor alle nalatenschappen die openvallen vanaf 1 juli 2021. De constructie is niet verboden — een testament mag nog altijd een last tot betaling van de rechten bevatten — maar Vlabel berekent de rechten van de bijzondere legataris voortaan alsof hij de belasting zelf draagt. Het voordeel verdwijnt, en de vereniging betaalt vaak zonder er iets voor terug te krijgen.
Hebt u vóór 2021 een testament met een duolegaat opgesteld en woont u in Vlaanderen, dan blijft dat testament juridisch geldig, maar het sorteert niet langer het beoogde effect. Laat het dringend nalezen door een notaris: in sommige gevallen kan de vereniging het legaat zelfs verwerpen, waardoor het hele evenwicht van het testament instort.
De twee Vlaamse maatregelen die het duolegaat vervangen
Vlaanderen heeft het duolegaat niet zonder compensatie afgeschaft. Twee regelingen werden ingevoerd op 1 juli 2021.
Een tarief van 0 % voor goede doelen
Legaten aan goede doelen (vzw’s, stichtingen, erkende verenigingen) worden in Vlaanderen voortaan belast tegen 0 %, tegenover 8,5 % voordien. Ook schenkingen aan diezelfde organisaties gaan naar 0 %, tegenover 5,5 % vóór de hervorming. Rechtstreeks nalaten aan een vereniging is dus volledig fiscaal neutraal geworden, zonder omweg via een constructie.
De vriendenerfenis: 3 % in plaats van 25 %
Met de vriendenerfenis kunt u bij testament een of meer personen bij naam aanduiden die het tarief van de rechte lijn — 3 % — genieten in plaats van het tarief voor andere personen, en dit op een eerste schijf van 15 000 €. De maximale besparing bedraagt 3 300 €, oftewel 22 % van 15 000 €. Een nuttig symbolisch gebaar voor een klein legaat, maar niet te vergelijken met wat een duolegaat op een vastgoedvermogen opleverde.
Wat de Vlaamse hervorming van 1 januari 2026 verandert
Vlaanderen hervormde zijn erfbelasting op 1 januari 2026. Het tarief in rechte lijn en tussen partners telt nog slechts drie schijven: 3 %, 9 % en 27 %. Daarnaast stijgt de vrijstelling op de roerende goederen die de langstlevende partner verkrijgt van 50 000 € naar 75 000 €.
Die hervorming verlicht de factuur van gezinnen, maar ze doet het duolegaat niet herleven: het neutralisatiemechanisme van 2021 blijft overeind. Wie in Vlaanderen in 2026 een neef of een vriend wil bevoordelen, moet andere hefbomen gebruiken: een schenking bij leven tegen 3 % (rechte lijn) of 7 % (andere personen) voor onroerende goederen, een gesplitste aankoop, een levensverzekering, of de vriendenerfenis voor de eerste schijf.
Brussel: het duolegaat blijft overeind, maar de verdachte periode wordt 5 jaar
In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest blijft het duolegaat in 2026 volledig toepasbaar. Het Brusselse Wetboek der successierechten werd op dat punt niet gewijzigd en de administratie blijft de constructie aanvaarden, op voorwaarde dat de grondvoorwaarden hieronder worden nageleefd.
Brussel heeft zijn verdachte periode wel afgestemd op die van Vlaanderen en Wallonië: sinds 2026 wordt een niet-geregistreerde schenking — handgift of bankgift — die minder dan vijf jaar vóór het overlijden werd gedaan, opnieuw in de nalatenschap opgenomen en belast tegen de erfbelasting. Dat is cruciaal voor wie schenkingen bij leven combineert met een duolegaat: de planningskalender moet worden verlengd, van drie naar vijf jaar.
Wallonië: interessant in 2026, veel minder vanaf 2028
In Wallonië verandert er in 2026 niets: de tarieven en het tarief van 7 % voor vzw’s en stichtingen blijven van toepassing, en het duolegaat behoudt zijn volle nut voor een aanzienlijk vermogen dat aan een verre erfgenaam wordt nagelaten.
De Waalse hervorming die eind 2024 werd goedgekeurd, treedt echter op 1 januari 2028 in werking en halveert de hoogste tarieven voor alle categorieën erfgenamen: maximaal 15 % in rechte lijn in plaats van 30 %, en maximaal 40 % tussen personen zonder verwantschap in plaats van 80 %. Daardoor krimpt de kloof met het tarief van 7 % voor verenigingen en wordt het duolegaat veel minder rendabel — op middelgrote vermogens zelfs contraproductief. Een Waals testament dat vandaag wordt opgesteld, zou dus best vóór 2028 opnieuw worden bekeken.
Rekenvoorbeeld: 400 000 € nagelaten aan een vriend in Brussel
Neem een Brusselse nalatenschap van 400 000 €, hoofdzakelijk bestaande uit een appartement, nagelaten aan een vriend zonder verwantschap. De simulatie hieronder past het tarief “andere personen” toe (40 %, 55 %, 65 % en vervolgens 80 %) en blijft indicatief: alleen de notaris die de nalatenschap behandelt, kan de exacte berekening maken.
Zonder duolegaat
De vriend wordt belast op de volledige 400 000 €: 20 000 € op de eerste schijf, 13 750 € op de tweede, 65 000 € op de derde en 180 000 € op het saldo, oftewel ongeveer 278 750 € aan rechten. Hij houdt slechts 121 250 € over, amper 30 % van het legaat.
Met duolegaat
Het testament voorziet in een bijzonder legaat van 230 000 € aan de vriend, vrij van rechten, en laat het saldo van 170 000 € na aan een erkende vzw die alle rechten draagt. De vereniging betaalt 7 % op haar deel, oftewel 11 900 €, plus ongeveer 142 750 € aan rechten voor rekening van de vriend. Haar totale last bedraagt 154 650 €, waardoor er een overschot van ongeveer 15 350 € overblijft.
Balans: de vriend ontvangt 230 000 € in plaats van 121 250 €, bijna 109 000 € meer, en de vereniging houdt toch een positief saldo over. Dat is precies het beoogde effect — en het toont meteen hoe fragiel het evenwicht is: enkele duizenden euro’s meer in het bijzondere legaat en de vzw zou voor niets betalen.
De voorwaarden om de constructie te laten standhouden
Een duolegaat is geen formule die u zomaar overschrijft. Verschillende voorwaarden moeten vervuld zijn, op straffe van herkwalificatie of verwerping.
Een reëel nettovoordeel voor de vereniging. De Waalse en Brusselse belastingadministraties verwerpen duolegaten waarbij de vzw niets overhoudt of zelfs verlies lijdt. De constructie moet haar een significant, niet louter symbolisch saldo laten.
Een vereniging die een legaat kan ontvangen. Niet elke vzw kan dat onder dezelfde voorwaarden, en het verlaagde tarief van 7 % in Brussel veronderstelt een fiscale erkenning. Controleer dit vóór u de organisatie aanduidt.
Een duidelijk geformuleerde last. Het testament moet ondubbelzinnig bepalen dat de vereniging de volledige erfbelasting draagt, inclusief die van de bijzondere legatarissen.
Respect voor het voorbehouden erfdeel. Laat u kinderen na, dan komt de helft van uw nalatenschap hun van rechtswege toe en kan die niet door de constructie worden opgeslorpt.
Het gewest van uw laatste fiscale woonplaats. Niet de ligging van het gebouw bepaalt het toepasselijke recht, maar de woonplaats van de overledene tijdens de laatste vijf jaar.
Duolegaat en vastgoed: waar u op moet letten
Bestaat het vermogen hoofdzakelijk uit vastgoed, dan wordt het duolegaat ingewikkelder. De vereniging erft een pand dat ze zal moeten verkopen om de rechten te financieren, wat een gunstige markt en een timing veronderstelt die verenigbaar is met de betaling van de belasting. De aangifte van nalatenschap moet in principe binnen de vier maanden na een overlijden in België worden ingediend, en de rechten moeten worden betaald binnen de twee maanden na het verstrijken van die termijn.
Enkele voorzorgen dringen zich op: laat het pand bij leven schatten om het bijzondere legaat correct te kalibreren, vermijd het nalaten van een onverdeeld of met vruchtgebruik bezwaard goed aan de vereniging, en voorzie een clausule waarmee de vzw kan verzaken zonder dat de rest van het testament instort. Een in de aangifte overschat pand verzwaart de rechten; een onderschat pand stelt u bloot aan een boete wegens tekortschatting.
De fouten die een duolegaat doen mislukken
Drie fouten komen stelselmatig terug. De eerste is het bevroren testament: vijftien jaar geleden opgesteld, houdt het geen rekening met de Vlaamse hervorming van 2021, noch met die van 2026, noch met de Waalse deadline van 2028. De tweede is de kalibratie: een te gul bijzonder legaat holt het overschot van de vereniging uit, waarna zij het legaat verwerpt. De derde is de verhuis: van Brussel naar Vlaanderen trekken in de laatste levensjaren volstaat om de constructie zonder effect te maken.
Daar komt een menselijker realiteit bij: het duolegaat plaatst de vereniging in de rol van fiscale uitvoerder tegenover erfgenamen die zij niet kent. Veel organisaties vragen vandaag om vooraf geraadpleegd te worden en publiceren hun eigen aanvaardingscriteria. Contact opnemen vóór u tekent, voorkomt heel wat blokkeringen.
Welke alternatieven voor het duolegaat in 2026?
Past het duolegaat niet langer bij uw situatie, dan bestaan er andere hefbomen. Een schenking van vastgoed bij leven blijft de doeltreffendste: de tarieven voor onroerende schenkingen liggen duidelijk lager dan de erfbelasting, en de verrichting zuivert de successiebelasting definitief zodra ze geregistreerd is. Met een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik draagt u de blote eigendom over terwijl u de huurinkomsten en het gebruik van het goed behoudt.
Andere pistes verdienen onderzoek: de gesplitste aankoop vruchtgebruik-blote eigendom bij de verwerving, een patrimoniumvennootschap voor een omvangrijke vastgoedportefeuille, een levensverzekering om een nalatenschap in evenwicht te brengen, of eenvoudigweg een rechtstreeks legaat aan een goed doel — voortaan gratis in Vlaanderen en belast tegen 7 % in Wallonië en Brussel voor erkende organisaties. De juiste constructie hangt af van de omvang van het vermogen, de samenstelling ervan en vooral van het gewest van verblijf.
Hoe laat u een duolegaat opstellen?
Een duolegaat kan in een eigenhandig testament staan — volledig met de hand geschreven, gedateerd en ondertekend — maar dat is sterk af te raden. Het formuleren van de last, het kalibreren van de bedragen en het aanduiden van de vereniging vergen een juridische precisie die alleen een notarieel testament echt waarborgt. Zo’n testament wordt bovendien ingeschreven in het Centraal Register van Testamenten, wat verlies of betwisting voorkomt.
Reken op enkele honderden euro’s ereloon voor een notarieel testament, tegenover tienduizenden euro’s die op het spel staan. En plan om de vijf jaar een herlezing in: op het vlak van erfbelasting bestaat wetgevende stabiliteit nu eenmaal niet.
FAQ — Duolegaat in België
Is een duolegaat in 2026 nog mogelijk?
Ja, in Wallonië en Brussel, waar het zijn volledige fiscale nut behoudt. In Vlaanderen blijft het juridisch mogelijk, maar levert het sinds 1 juli 2021 geen fiscaal voordeel meer op.
Welk tarief betaalt een vzw op een legaat?
7 % in Wallonië, 7 % in Brussel voor stichtingen van openbaar nut en fiscaal erkende vzw’s (25 % voor niet-erkende verenigingen), en 0 % in Vlaanderen sinds 1 juli 2021.
Wat is de Vlaamse vriendenerfenis?
Dat is de erfenis tussen vrienden: u duidt bij testament iemand aan die het tarief van 3 % geniet in plaats van 25 % op een eerste schijf van 15 000 €, goed voor een maximale besparing van 3 300 €.
Wat is het hoogste tarief voor een erfgenaam zonder verwantschap?
80 % in Wallonië en in Brussel op de hoogste schijf. In Wallonië wordt dat maximum op 1 januari 2028 teruggebracht tot 40 %.
Kan een vereniging een duolegaat weigeren?
Ja. Overschrijdt of benadert de last van de rechten de waarde van haar deel, dan heeft de vzw er alle belang bij te verzaken. Het testament moet haar dus een reëel overschot laten, en het is verstandig haar bij leven te contacteren.
Is een duolegaat fiscaal misbruik?
Op zich niet, zolang de vereniging een significant nettovoordeel uit de verrichting haalt. Constructies waarbij de vzw niets overhoudt, worden daarentegen stelselmatig aangevochten.
Welk gewest geldt als ik een pand in Wallonië heb maar in Brussel woon?
De erfbelasting is verschuldigd in het gewest waar de overledene tijdens de laatste vijf jaar het langst zijn fiscale woonplaats had, ongeacht waar het pand ligt.
Moet ik mijn testament herzien na de Waalse hervorming van 2028?
Dat is sterk aanbevolen. Met een maximumtarief dat van 80 % naar 40 % gaat tussen personen zonder verwantschap, krimpt de kloof met het tarief van 7 % fors en verliezen veel Waalse duolegaten hun rendabiliteit.
Hoeveel tijd hebt u om de aangifte van nalatenschap in te dienen?
Vier maanden vanaf het overlijden wanneer dit in België plaatsvindt, waarbij de rechten betaalbaar zijn binnen de twee maanden na het verstrijken van die termijn. Bij een overlijden in het buitenland gelden langere termijnen.
Mini quiz : test je kennis
Drie korte vragen om uw begrip van het artikel te checken.
