Beding van aanwas: uw partner beschermen bij een gezamenlijke woningaankoop in België (2026)
⏱ 11 min lezen📅 Gepubliceerd oktober 20, 2026
Het beding van aanwas, ook tontinebeding genoemd, is een van de instrumenten die Belgische notarissen het vaakst gebruiken wanneer twee niet-gehuwde personen samen een woning kopen. Het beding wordt opgenomen in de aankoopakte en bepaalt dat bij het overlijden van de eerste koper diens aandeel automatisch naar de langstlevende gaat, alsof die het goed van bij het begin alleen had gekocht. Voor feitelijk samenwonenden is het vaak de enige manier om te vermijden dat de langstlevende partner in onverdeeldheid terechtkomt met de familie van de overledene, of zelfs de woning moet verkopen.
In 2026 staat het beding van aanwas nochtans opnieuw ter discussie. Verschillende privébanken en notarissen publiceerden dit jaar waarschuwingen: in veel gevallen kost een “zuiver” beding dat tien of vijftien jaar geleden werd ondertekend de langstlevende vandaag meer dan een eenvoudig testament, omdat de Gewesten intussen de gezinswoning die naar de partner gaat hebben vrijgesteld van erfbelasting. Deze gids legt uit hoe het beding van aanwas in België werkt, aan welke voorwaarden het moet voldoen, hoe het per Gewest wordt belast en waar u op moet letten bij het opstellen of herbekijken ervan.
Het beding van aanwas is een overeenkomst tussen meerdere kopers van hetzelfde goed, meestal twee partners. Het bepaalt dat het samen gekochte goed volledig toekomt aan wie de ander overleeft. Bij de ondertekening weet dus geen van beiden wie eigenaar van het geheel zal worden: het toeval van het overlijden beslist.
Volgens de omschrijving van het notariaat heeft het beding terugwerkende kracht: de langstlevende wordt geacht de enige koper te zijn geweest sinds de dag van de ondertekening van de verkoopakte. De eerststervende wordt geacht nooit eigenaar te zijn geweest. Precies daardoor verkrijgt de langstlevende het aandeel van de partner niet via erfenis, maar op grond van de aankoopovereenkomst zelf.
De term “tontine” verwijst naar dat kanskarakter. In het Frans spreekt men van clause d’accroissement.
Voor wie is het beding van aanwas bedoeld?
Het beding is vooral nuttig voor feitelijk samenwonenden, die zonder testament niet van elkaar erven. Zonder beding en zonder testament gaat het aandeel van de overledene naar diens wettelijke erfgenamen (kinderen, ouders, broers en zussen), die mede-eigenaar worden van de woning samen met de langstlevende partner.
Het kan ook interessant zijn voor:
wettelijk samenwonenden, wier wettelijk erfrecht beperkt is tot het vruchtgebruik op de gezinswoning en het huisraad, en dat bij testament kan worden ontnomen;
twee broers of zussen, een tante en haar neef, of twee vrienden die samen kopen;
gehuwden onder scheiding van goederen, al zijn andere technieken (toebedelingsbeding, huwelijkscontract) doorgaans beter geschikt.
Voor een overzicht van de keuzes die u vóór de ondertekening moet maken, leest u onze gids samen kopen zonder huwelijk.
De geldigheidsvoorwaarden van een beding van aanwas
Om als kanscontract ten bezwarende titel te worden beschouwd, en niet als verdoken schenking, moet het beding van aanwas aan een aantal voorwaarden voldoen die door de rechtspraak en de fiscale administratie zijn uitgewerkt.
Een notariële akte en welbepaalde goederen
Het beding moet in een authentieke akte staan, in de praktijk de aankoopakte. Het slaat op een of meer duidelijk omschreven goederen: de woning, het appartement, de garage. Het kan niet in het algemeen “alle gemeenschappelijke goederen” viseren.
Een vergelijkbare levensverwachting
Het kanskarakter veronderstelt dat elk een redelijk gelijke kans heeft om de ander te overleven. Een groot leeftijdsverschil of een sterk aangetaste gezondheid van een van de partners bij de ondertekening doet dat evenwicht verdwijnen. In dat geval kan de fiscus het beding herkwalificeren als een gift.
Gelijkwaardige inbreng
De partners moeten in principe elk de helft van het goed kopen en hun aandeel op vergelijkbare wijze financieren. Brengt de ene 80 % van de prijs in en de andere 20 %, dan bevoordeelt het beding duidelijk de minst vermogende, en stijgt het risico op herkwalificatie. Men kan het evenwicht herstellen via andere mechanismen (een opleg, een schuldvordering tussen partners), maar de notaris moet dat uitdrukkelijk regelen.
Niet eenzijdig herroepbaar
Eenmaal ondertekend kan het beding van aanwas alleen met instemming van beide partijen worden geschrapt of gewijzigd, via een nieuwe notariële akte. Dat is de kracht ervan (geen van de partners kan de ander zijn bescherming afnemen) en tegelijk de zwakte (bij een breuk kan de ene de uitweg blokkeren).
Volle eigendom, vruchtgebruik of optioneel beding
Het beding van aanwas is geen standaardmodel. De notaris kan het aanpassen aan de gezinssituatie.
Aanwas in volle eigendom: de langstlevende wordt enige eigenaar van het hele goed. Dat is de meest beschermende formule, maar ook de formule die de familie van de overledene volledig uitsluit.
Aanwas in vruchtgebruik: de langstlevende krijgt het vruchtgebruik op het aandeel van de overledene en kan in de woning blijven wonen of ze verhuren, terwijl de blote eigendom bij de erfgenamen blijft. Deze formule past bij nieuw samengestelde gezinnen. Ons artikel over blote eigendom en vruchtgebruik legt uit hoe die rechten worden gewaardeerd.
Optioneel beding: de langstlevende krijgt een termijn om te beslissen of hij de optie tot aanwas licht of liever op een andere manier erft (bijvoorbeeld via testament). Dat is vandaag in de meeste gevallen de aanbevolen formule, om fiscale redenen die hieronder worden uitgelegd.
Veel akten bepalen ook dat het beding automatisch vervalt als de partners trouwen, of bij een behoorlijk vastgestelde feitelijke scheiding.
De fiscaliteit van het beding van aanwas in 2026
Is het beding geldig, dan betaalt de langstlevende geen erfbelasting op het aandeel van de partner, omdat hij het niet via erfenis verkrijgt. Hij betaalt wel registratierechten tegen het tarief voor verkopen, berekend op de verkoopwaarde van het aandeel van de eerststervende op de dag van het overlijden.
De akte die de aanwas vaststelt, wordt in principe na het overlijden door de notaris opgemaakt en de rechten moeten binnen de wettelijke termijnen worden betaald. De notaris gaat na of in het betrokken Gewest een gunstregime van toepassing kan zijn; men mag er niet van uitgaan dat de verlaagde tarieven voor de aankoop van een enige eigen woning automatisch gelden.
Waarom het beding zo voordelig was
Lange tijd was het voordeel voor feitelijk samenwonenden spectaculair. Zonder beding werd het aandeel van de woning dat via testament werd geërfd belast tegen het tarief “tussen anderen”, dat in de hoogste schijven tot 80 % kon oplopen. Met het beding betaalde de langstlevende 12,5 % registratierechten. Op een aandeel van 200 000 euro liep het verschil op tot tienduizenden euro.
De fiscale valkuil waarover in 2026 veel wordt gesproken
Het landschap is veranderd. De drie Gewesten stellen voortaan, onder voorwaarden, het aandeel in de gezinswoning dat de langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende partner verkrijgt vrij van erfbelasting. In Vlaanderen geldt die vrijstelling ook voor de feitelijk samenwonende partner die minstens drie jaar ononderbroken met de overledene samenwoonde en een gemeenschappelijke huishouding voerde. Brussel heeft van zijn kant de tarieven versoepeld voor feitelijk samenwonenden die een voldoende lange samenwoning kunnen aantonen.
Gevolg: voor een koppel dat aan die voorwaarden voldoet, kan het erven van de woning via testament 0 % erfbelasting kosten, terwijl een zuiver beding van aanwas 12 % of 12,5 % registratierechten meebrengt. Op een aandeel van 200 000 euro betekent dat ongeveer 24 000 tot 25 000 euro te veel betaald. Verschillende financiële instellingen wezen daar in februari 2026 op als de “fiscale valkuil van het beding van aanwas”.
Het risico op herkwalificatie
Zijn de geldigheidsvoorwaarden niet vervuld (sterk ongelijke inbreng, groot leeftijdsverschil, gekende gezondheidstoestand), dan kan de administratie oordelen dat het om een gift gaat. De erfbelasting is dan opnieuw verschuldigd op het aandeel van de overledene, bovenop mogelijke geschillen met de erfgenamen. Om een gevoelige constructie te beveiligen, kan de notaris een voorafgaande beslissing aanvragen bij de bevoegde gewestelijke belastingdienst.
De aanbevolen oplossing: optioneel beding en testament
Om burgerrechtelijke zekerheid en fiscale optimalisatie te combineren, stellen de meeste notarissen vandaag een constructie in twee delen voor.
Een optioneel beding van aanwas in de aankoopakte: het garandeert elk van beiden dat hij de woning niet kan verliezen door een eenzijdige beslissing van de ander, omdat de optie alleen samen kan worden geschrapt.
Een testament waarin elke partner zijn aandeel in de gezinswoning aan de ander legateert, binnen de grenzen van de reserve van de kinderen.
Bij het overlijden kiest de langstlevende. Is het testament nog geldig en zijn de vrijstellingsvoorwaarden vervuld, dan erft hij de woning zonder erfbelasting en licht hij de optie niet. Werd het testament herroepen of is de vrijstelling niet van toepassing, dan licht hij de optie tot aanwas en betaalt hij registratierechten. Het duolegaat kan deze regeling aanvullen wanneer andere erfgenamen betrokken zijn.
Beding van aanwas en reservataire erfgenamen
Omdat het beding van aanwas een contract ten bezwarende titel is, ontsnapt het in principe aan de regels van de erfrechtelijke reserve: de kinderen van de overledene kunnen hun deel van de woning niet opeisen. Die bescherming heeft wel grenzen. Kinderen uit een vorige relatie die benadeeld worden, kunnen het beding betwisten en aanvoeren dat het een gift verbergt, zeker als de evenwichtsvoorwaarden niet vervuld waren. Sinds de hervorming van het erfrecht die op 1 september 2018 in werking trad, bedraagt de globale reserve van de kinderen de helft van de nalatenschap, ongeacht hun aantal.
In een nieuw samengesteld gezin is een aanwas beperkt tot het vruchtgebruik vaak de meest evenwichtige formule: de langstlevende partner behoudt zijn dak boven het hoofd, de kinderen behouden de blote eigendom.
Wat gebeurt er met het beding bij een scheiding?
Dat is het meest delicate punt. Het beding van aanwas verdwijnt niet automatisch bij een breuk, tenzij de akte dat bepaalt. Zolang het bestaat, kan geen van de ex-partners zijn aandeel aan een derde verkopen of de verdeling vorderen zonder akkoord van de ander, omdat het goed bestemd is voor de langstlevende.
Verschillende uitwegen zijn mogelijk:
beide ex-partners ondertekenen een notariële akte die het beding schrapt, en regelen daarna de verkoop of de overname van het aandeel;
de ene koopt het aandeel van de andere over, wat de aanwas in feite beëindigt;
bij gebrek aan akkoord stapt een van de partners naar de rechtbank om te laten vaststellen dat het beding zonder voorwerp is geworden, een lange en onzekere procedure.
Het is dan ook sterk aan te raden om al bij de aankoop een uitstapregeling te voorzien: automatisch verval bij vastgestelde scheiding, of een recht van overname tegen een bepaalde prijs. Onze gids om uit onverdeeldheid te treden beschrijft de mogelijkheden zodra het beding is geschrapt.
Beding van aanwas of andere oplossingen: de vergelijking
Afhankelijk van de situatie van het koppel kunnen andere technieken het beding van aanwas vervangen of aanvullen.
Het testament: op elk moment herroepbaar, en fiscaal mogelijk voordeliger als de langstlevende de vrijstelling voor de gezinswoning geniet. Het nadeel: het beschermt niet tegen een stille herroeping.
De wettelijke samenwoning: geeft automatisch recht op het vruchtgebruik van de gezinswoning en toegang tot de gewestelijke vrijstellingen, maar dat erfrecht kan bij testament worden ontnomen.
Het huwelijk: biedt de sterkste erfrechtelijke bescherming, met een reservatair deel voor de langstlevende echtgenoot op de gezinswoning.
De gesplitste aankoop: de ene koopt het vruchtgebruik, de andere de blote eigendom; nuttig in bepaalde planningen, maar complexer.
Een kruiselingse schuldsaldoverzekering: regelt de eigendom niet, maar garandeert dat de langstlevende de lening niet alleen moet afbetalen.
In de praktijk sluiten deze instrumenten elkaar niet uit. De combinatie van een optioneel beding, een testament en een schuldsaldoverzekering dekt de meeste scenario’s.
De stappen bij het overlijden van een van de partners
Bij een overlijden moet de langstlevende in een duidelijke volgorde handelen.
Contact opnemen met de notaris die de aankoopakte verleden heeft, of met een notaris naar keuze, om de aard van het beding na te gaan (zuiver of optioneel).
Bij een optioneel beding binnen de in de akte bepaalde termijn beslissen of hij de optie licht of het legaat uit het testament aanvaardt.
De akte laten opmaken die de aanwas vaststelt en de verschuldigde registratierechten betalen, indien van toepassing.
De situatie correct vermelden in de aangifte van nalatenschap van de overledene, ook al maakt de woning er geen deel meer van uit als nalatenschapsgoed.
De bank, de brandverzekeraar en het kadaster op de hoogte brengen van de nieuwe eigenaar.
Fouten die u moet vermijden
Een zuiver beding ondertekenen zonder de fiscale kost te vergelijken met die van een testament.
Een beding voorzien bij een sterk ongelijke inbreng, zonder compensatiemechanisme.
Vergeten een uitstapregeling bij een breuk te voorzien.
De akte nooit herlezen: een beding uit 2010 verdient een nieuwe blik in het licht van de huidige vrijstellingen.
Denken dat het beding de hypothecaire lening regelt: dat is niet zo, de lening blijft verschuldigd.
De rechten van kinderen uit een eerste relatie over het hoofd zien.
Veelgestelde vragen
Wordt het beding van aanwas belast als een erfenis?
Nee, als het geldig is. De langstlevende betaalt registratierechten tegen het verkooptarief (12,5 % in Wallonië en Brussel, 12 % in Vlaanderen) op de waarde van het aandeel van de overledene, en geen erfbelasting.
Kan een beding van aanwas worden geschrapt?
Ja, maar alleen in onderling akkoord en via notariële akte. Geen van de partners kan het alleen herroepen.
Is het beding van aanwas in 2026 nog interessant?
Het blijft interessant om de langstlevende burgerrechtelijk te beschermen. Fiscaal is het vaak minder voordelig dan een testament wanneer de langstlevende de vrijstelling voor de gezinswoning kan genieten. Vandaar het belang van het optionele beding.
Moet men even oud zijn om een tontinebeding te ondertekenen?
Niet exact even oud, maar met een vergelijkbare levensverwachting. Een groot leeftijdsverschil of een gekende ernstige ziekte bij de ondertekening kan tot herkwalificatie als schenking leiden.
Beschermt het beding van aanwas tegen de kinderen van de overledene?
In principe wel, omdat het om een contract ten bezwarende titel gaat. Kinderen uit een eerste relatie kunnen het echter betwisten als het een gift verbergt.
Kan een beding van aanwas ook voor een appartement in mede-eigendom?
Ja. Het slaat op de privatieve kavels en de bijbehorende aandelen in de gemene delen, net zoals bij een woning.
Wat als beide partners tegelijk overlijden?
Het beding kan dan niet spelen bij gebrek aan een langstlevende. Elk aandeel gaat naar de respectieve erfgenamen volgens de gewone erfrechtregels; de akte voorziet soms een specifieke regeling voor dat geval.
Heeft het beding van aanwas ook betrekking op de hypothecaire lening?
Nee. Het regelt de eigendom van het goed, niet de schuld. De langstlevende blijft gehouden tot de lening, tenzij een schuldsaldoverzekering het aandeel van de overledene dekt.
Wat u moet onthouden
Het beding van aanwas blijft een waardevol instrument om een niet-gehuwde partner te beschermen en onverdeeldheid met de familie van de overledene te vermijden. Maar in 2026 is het niet langer automatisch de goedkoopste oplossing. Vraag uw notaris vóór de ondertekening van de aankoopakte, of als u al met een zuiver beding hebt gekocht, om beide scenario’s te vergelijken: het lichten van de aanwas met registratierechten, of een legaat via testament met vrijstelling voor de gezinswoning. Een optioneel beding gecombineerd met een testament biedt vaak het beste van twee werelden.
Mini quiz : test je kennis
Drie korte vragen om uw begrip van het artikel te checken.
